Molens in Nederland: waar kun je ze bezoeken?

De 10 beste plekken om molens te zien in Nederland

Toen ik opgroeide in Nederland, waren molens een vertrouwd gezicht, nooit ver van huis. Ik had het geluk bij een van de oudste molens van het land te wonen en heb deze majestueuze, door mensen gemaakte wonderen altijd bewonderd. Inmiddels heb ik meer molens bezocht dan ik kan tellen en daarom heb ik deze gids met de mooiste molens van Nederland samengesteld. Plan je een reis naar Nederland, bezoek dan zeker deze iconische plekken: je wilt ze niet missen! We hebben trouwens ook een gids gemaakt over de prachtige tulpenvelden in Nederland.

1. Zaanse Schans – Het levende molendorp

• Waar: bij Amsterdam, naast Zaanstad (20 min rijden)
• Waarom bezoeken? Dit openluchtmuseum heeft werkende molens, traditionele Nederlandse huizen en ambachtslieden die laten zien hoe kaas, klompen en cacao worden gemaakt.
• Leuk weetje: de Zaanse Schans was in de 17e eeuw een van de eerste industriegebieden ter wereld, met op het hoogtepunt meer dan 600 molens die fabrieken aandreven.
• Molenwandeling Zaanse Schans (6 km) – Een mooie wandelroute rond de Zaanse Schans, met volop stops voor Nederlandse lekkernijen zoals stroopwafels.

Tours vanuit Amsterdam die we aanraden:

2. Kinderdijk – UNESCO-Werelderfgoed

• Stad in de buurt: Rotterdam (30 min rijden)
• Waarom bezoeken? In Kinderdijk staan 19 perfect bewaarde molens, gebouwd in de 18e eeuw om het waterpeil in de regio te regelen. Deze locatie op de UNESCO-Werelderfgoedlijst biedt boottochten en fietsroutes om het landschap van dichtbij te beleven.

• Leuk weetje: de naam Kinderdijk komt van een legende waarin na een grote overstroming een baby in een drijvende wieg werd gevonden. Een kat hield de wieg in evenwicht en het kind veilig.
• Molenroute Kinderdijk (8–15 km) – Een mooie fiets- en wandelroute door het beroemde molenlandschap.

We raden de volgende tours aan voor een bezoek aan Kinderdijk:

3. Schiedam – De hoogste molens ter wereld

• Waar: Schiedam
• Waarom bezoeken? Schiedam heeft de hoogste molens ter wereld, gebouwd om mout te produceren voor de bloeiende jeneverindustrie van de stad in de 18e eeuw.
• Leuk weetje: de hoogste molen van Schiedam, De Noord, is 33,3 meter hoog, bijna zo hoog als een gebouw van tien verdiepingen!
• Schiedamse molenfietsroute (20 km) – Een fietsroute die je zelfstandig volgt langs de hoogste molens ter wereld.

4. De Zaansche Molen – De werkende molens van de Zaanstreek

• Stad in de buurt: Amsterdam (25 min rijden)
• Waarom bezoeken? Deze historische molens worden nog steeds gebruikt om specerijen te malen, verfpigmenten te maken en hout te zagen. Ze geven bezoekers een kijkje in de eeuwenoude Nederlandse industrie.
• Leuk weetje: molen Het Jonge Schaap is een getrouwe reconstructie van een 17e-eeuwse houtzaagmolen, volledig gebouwd met traditionele methoden.

5. Molenmuseum De Valk – Een molen die je kunt beklimmen

• Waar: Leiden
• Waarom bezoeken? Dit 18e-eeuwse molenmuseum in het centrum van Leiden laat een werkende korenmolen van binnen zien, inclusief een klim naar boven voor een spectaculair uitzicht.
• Leuk weetje: de molenaar woonde vroeger met zijn hele gezin in de molen, in de kleine woonvertrekken op de onderste verdiepingen.
• Wandeling Leiden & Molen De Valk (4 km) – Een historische wandelroute langs de sfeervolle Leidse grachten, eindigend bij molen De Valk.

6. Krijtmolen d'Admiraal – De laatste krijtmolen van Nederland

• Stad in de buurt: Amsterdam
• Waarom bezoeken? Deze bijzondere molen in Amsterdam-Noord werd gebruikt om krijt te malen voor verf en mortel en is de laatste overgebleven molen van dit type in Nederland.
• Leuk weetje: krijtmolens waren onmisbaar in de Gouden Eeuw en leverden materialen voor de bouw van de iconische Amsterdamse grachtenpanden.
• Amsterdamse molenfietsroute (30 km) – Een mooie fietsroute langs verschillende Amsterdamse molens, waaronder De Gooyer en Krijtmolen d'Admiraal.

7. Molen De Adriaan – Een historische molen in Haarlem

• Stad in de buurt: Haarlem
• Waarom bezoeken? Deze molen aan de rivier werd oorspronkelijk in 1779 gebouwd. Tijdens rondleidingen hoor je meer over de geschiedenis en restauratie.
• Leuk weetje: na een brand in 1932 bleef de molen 70 jaar een ruïne, tot hij in 2002 volledig werd herbouwd.

8. Molen De Gooyer – De Amsterdamse molenbrouwerij

• Stad in de buurt: Amsterdam
• Waarom bezoeken? De Gooyer is een hoge houten molen. Brouwerij ’t IJ en het proeflokaal zitten in het voormalige badhuis ernaast, niet in de molen zelf.
• Leuk weetje: je kunt er genieten van vers Nederlands bier dat direct onder de molen wordt gebrouwen. Dat maakt het een favoriete plek voor zowel locals als bezoekers.

9. Molen De Hoop – Een verborgen parel in Brabant

• Stad in de buurt: Den Bosch
• Waarom bezoeken? Deze prachtig bewaarde molen maalt nog steeds graan en biedt een rustigere, minder toeristische ervaring.
• Leuk weetje: De Hoop verwijst naar hoop op voorspoed en geluk en is een veelvoorkomende naam voor Nederlandse molens.

10. Molen De Kat – De enige werkende verfmolen ter wereld

• Stad in de buurt: Zaandam
• Waarom bezoeken? Deze molen produceert nog steeds natuurlijke pigmenten voor kunstenaarsverf en houdt zo een eeuwenoud ambacht levend.
• Goed om te weten: De Kat levert pigmenten aan kunstenaars en musea. Ze zijn ook gebruikt voor een moderne reconstructie van Rembrandts Nachtwacht.

De geschiedenis van Nederlandse molens

Het verhaal van de Nederlandse molens begint in de 13e eeuw, toen de eerste molens werden gebouwd om graan te malen en waterpeilen te regelen. In de 16e en 17e eeuw werden molens onmisbaar in het Nederlandse landschap en hielpen ze grote oppervlakten land op meren en moerassen te winnen.

Tijdens de Gouden Eeuw dreven molens industrieën zoals houtzagerijen aan. Daardoor kon de scheepsbouw snel groeien en werd de Nederlandse overheersing in de wereldhandel versterkt. Later vervingen stoom- en elektrisch aangedreven machines veel molens, maar hun nalatenschap blijft diep geworteld in de Nederlandse cultuur.

Het laagste punt van Nederland: hoe molens hielpen land te winnen

Een van de opmerkelijkste prestaties van Nederlandse molens is hun rol bij landwinning en het drooghouden van het land. Het laagste punt van Nederland ligt in de Zuidplaspolder, bij Gouda, Waddinxveen en Zoetermeer, op 6,76 meter onder zeeniveau. Zonder molens en moderne gemalen zouden dit gebied en een groot deel van West-Nederland onder water staan.

Vanaf de 16e eeuw gebruikten Nederlandse ingenieurs molens om grote meren en moerassen droog te malen en in vruchtbare landbouwgrond te veranderen. De Beemster bij Purmerend was bijvoorbeeld ooit een uitgestrekt meer, voordat 43 molens het samen veranderden in rijke landbouwgrond.

Op het hoogtepunt telde Nederland meer dan 10.000 molens; nu zijn er nog ongeveer 1.200. Veel daarvan werken nog en zijn te bezoeken om meer te leren over hun indrukwekkende techniek en culturele betekenis. Moderne gemalen hebben inmiddels het meeste werk overgenomen, maar de molens blijven getuigen van Nederlandse innovatie in waterbeheer.

Molenfestivals en evenementen in Nederland

Elk jaar viert Nederland in het tweede weekend van mei Nationale Molendag. Honderden molens in het hele land openen dan hun deuren voor bezoekers. Het is de perfecte gelegenheid om een werkende molen van binnen te bekijken, molenaars te ontmoeten en zelf te zien hoe deze historische machines functioneren. Op sommige plekken zijn bijzondere demonstraties, zoals meel malen of hout zagen, en elders zijn gezinsactiviteiten met Nederlandse muziek, eten en traditionele ambachten.

In Kinderdijk en op de Zaanse Schans worden molens tijdens avondevenementen soms verlicht, wat een magische sfeer creëert. Deze vieringen helpen het molenerfgoed te behouden en laten bezoekers zien hoe molens het land hebben gevormd.

Een kleine bonustip: ben je in Voorburg of Leidschendam, bezoek dan zeker houtzaagmolen De Salamander aan de Vliet. Het is een klein, gratis museum en een echte verborgen parel.